Het zal velen die zich met familiegeschiedenis bezig houden bekend voorkomen, de familielijn vat niet verder meer in de tijd terug te trekken, de bronnen lijken te zwijgen.....Bij mij hield het op met het huwelijk op 18 december 1682 van Haye Jans en Jeltie Foockes beide van Warten.
Y-DNA test
In zo’n situatie biedt een Y-DNA test (test alleen de vaderlijke lijn) een uitkomst. DNA biedt immers de mogelijkheden om mee familielinken te leggen en de familielijnen duizenden jaren terug te plaatsen. Dus nam ik de proef op de som bij de grootste aanbieder het Amerikaanse FTDNA de meest eenvoudige test (met korting te krijgen in het kader van het Friese Waddenproject). Aan de hand van een zogenoemde haplogroep (een soort geavanceerde bloedgroep) word je in een menselijke afstammingslijn geplaatst.
Sahel!?
De uitkomst van de test was echter zeer verrassend: haplogroep E-V22. Volgens FTDNA had dit een verband met een Bantu expansie in de Sahel landen. Ik was met stomheid geslagen.....Tussen de Sahel en Warten kon ik met de beste wil van de wereld geen brug slaan.... Dus op zoek naar de achtergronden!
Aandeel E-V22: 0,35% bevolking
Uit een Vlaams onderzoek in 2010 naar de haplogroepen in de Benelux (voornamelijk uitgevoerd beneden de rivieren) bleken er welgeteld 4 van 1169 personen te zijn die ook tot E-V22 behoren. Dit is 0,35%. Uit een onderzoek van DNA-techniek expert Wim Penninx (mijn gids in DNA techniek) bleek dat de vier geen recente (dat wil zeggen tenminste niet in de afgelopen 2000 jaar) relatie hebben. Wel blijkt dat ze allen afkomstig zijn uit kleine plattelandsdorpjes. Voor Noord en Oost Nederland (Nederland boven de IJssel) blijken er slechts twee personen E-V22 te zijn: Olde Hengel (De Lutte) en ondergetekende. Al met al: in alle 6 gevallen geen recente verbanden.
Levant
Na het doorspitten van DNA achtergronden, kreeg ik een beter beeld. E-V22 is waarschijnlijk 10.000 jaar geleden in de Levant (het deel van het Midden Oosten dat direct aan de Oostelijke Middellandse zee grenst) ontstaan. En wel tijdens de dageraad van de ontwikkeling van de landbouw. Waarschijnlijk hebben de mensen met haplogroep E-V22 de landbouw in Egypte en verder richting Sahel verspreid. Daar zijn nog steeds de meeste mensen met E-V22 te vinden.
Spreiding
Dit aandeel neemt richting Noordwest Europa met een factor 10 af. In Egypte e.o. is het aandeel (meer dan) 25%, in een brede strook in Zuid-Europa en in het Midden Oosten zo’n 2,5% (in gedeelten zoals Zuid-Spanje of Zuid Italië wat hoger!) en in Noordwest Europa (Europa boven de Alpen) niet meer dan zo’n 0,25%.
Van alle nog in leven zijnde E-V22 lijnen is berekend wanneer de gezamenlijke stamvader leefde. Voor E-V22 is dat 4400 jaar geleden, dat wil zeggen 2400 voor Christus.
Geen Frisii
Maar ja dan nog de sprong van de Levant of Zuid-Europa naar Friesland......Aangezien de stamvader 2400 voor Christus nog in de Levant rondliep, is het zeer onwaarschijnlijk dat zijn nazaten een rol hebben gespeeld in de verspreiding van de landbouw in Noordwest Europa. Met andere woorden ze zijn te laat voor het zijn van Hunebedbouwer en/of het maken van prehistorische Bekers. Met de oude Frisii kunnen ze niet in verband worden gebracht.
Geïsoleerd verschijnsel
Bovendien hadden er dan meer personen met E-V22 in onze contreien rond moeten lopen. Het lijkt er voorlopig op dat mijn DNA een volstrekt geïsoleerd verschijnsel is. Een geïsoleerd verschijnsel van eerder de afgelopen honderden jaren dan van ver daarvoor.
Hoe is het Mediterraanse zaad dan toch in de Friese moederschoot terecht gekomen?
De naamgeving met Haye, Fokke. Jelle/Jeltie en Jan klinkt in ieder geval onvervalst Fries. Dit wijst naar mijn idee niet op een Zuid-Europese migrantenfamilie. Bovendien gebruikten die in de zeventiende eeuw veelal al achternamen. Mijn familie gebruikte (tot ze in Sappemeer de naam van de aangetrouwde familie overnamen) naar goed Fries gebruik het patroniem. Dus kan het bezwaarlijk een migrantenfamilie zijn geweest.
Joods?
Waar ik het in zoek is de geboorte van een buitenechtelijke zoon. Een eerste optie is een affaire van een van mijn overgrootmoeders met een Joodse man. Joden met een Levantijnse achtergrond hebben namelijk een hoog aandeel E-V22. Nu is het DNA onder Joden behoorlijk goed onderzocht. Tot nu toe heb ik echter nog geen DNA verband met een Joodse E-V22 familie kunnen leggen.
Spaanse soldaat?
Een tweede optie is een kind van een huursoldaat uit het Spaanse leger tijden de tachtig jarige oorlog. Waar soldaten zijn, komen kinderen, is helaas een treurige wetmatigheid van oorlogen. In januari 1586 hebben zich in en om de slag bij Boksum (niet ver van Warten) de nodige schermutselingen afgespeeld. Een troepenmacht van 3000 soldaten en zo’n 700 ruiters viel vanuit Nienooord bij Leek het Friese land binnen. Het bonte, kleurrijke gezelschap vechtersbazen bestond, naast vanzelfsprekend, uit Spanjaarden, ook uit Walen, Napolitanen, Sicilianen en Albanezen.
Vernielend, moordend en ook verkrachtend trokken ze door Friesland. Of zoals chroniqueur Jan Starter over de slag bij Boksum schreef: "Sagh menig Vaer syn Wijff en Dochter beyd geschonden, Hindeloopen, Worcum, Koudum en de leghe Landen (ligt Warten in!), verkracht voor sijn gesicht." (Zie: F.R.H. Smit, De slach by Boksum, Fryske Akademy, Ljouwert 1986)
Mijn Friese over-overgrootmoeder zal het kind ongetwijfeld een Friese naam hebben gegeven. Het jongetje zal er donkerder uit hebben gezien dan de kinderen in zijn naaste omgeving. De Amerikanen hebben zelfs een naam voor zo’n Nederlands-Spaanse mengeling: “Black Dutch”. Een contigent daarvan is namelijk naar New York vertrokken. Daar en waarschijnlijk ook in Friesland is het door de jaren heen opgegaan in de grote melting pot en is vrijwel (ik heb voor een Noorderling wel donkere ogen
) niet als zodanig meer herkenbaar.In het standaardwerk over het Spaanse leger namelijk Geoffrey Parker, The Army of Flanders and the Spanish Road 1567-1659 (Cambridge 1972/2004) wordt duidelijk geschetst wat de herkomst is van de soldaten in het Spaanse leger: de soldaten uit het Zuiden van Europa komen vooral uit Zuid Spanje (Andalusië), Noord-Spanje (Asturië) de Hak van Italië en Sicilië. Dit zijn in Zuid-Europa bij uitstek de gebieden waar E-V22 het meest voorkomt (rond de 5%).
Speld in hooiberg
Hier komen dus genetica en historie samen. Definitieve bewijsvoering (voor de Spaanse soldaat) heb ik niet. Het is een speld in een hooiberg. Het is voor Friesland en mijn voorouders echter wel de meest duidelijke aanwijzing. Temeer omdat ik bij (nog zeer prille!) analyses van E-V22 vooral bij Spaanse E-V22 sta ingedeeld.
Maar het is zoals de Engelsen zeggen: an educated guess (een onderbouwde gok). Niet meer en niet minder. Dus voor alle op en aanmerkingen van cracks in genealogie en of geschiedenis van Friesland houd ik me van harte aanbevolen. Dank alvast.
