Tresoar

In deze bijdrage staat de Genealogia Ayttana centraal, een 16de-eeuwse
genealogische tekst, die hier zijn tweede uitgave beleeft. Sinds de eerste
publicatie in 1743 heeft het geschrift zijn weg naar de oudheidkundigen
gevonden, maar het werk raakt eerst goed bekend met de uitgave van het
Het Stamboek van den Frieschen adel door De Haan Hettema en Van Halmael
in 1846, waarin de Genealogia in een zelfstandige bijdrage aan de Aytta’s is
verwerkt. Hier presenteren wij opnieuw de Latijnse tekst naar de editie
van 1743, maar nu voorzien van een Nederlandse vertaling.
Voorts hebben wij deze tekst uitgebreid geannoteerd door de inhoud zo mogelijk te
confronteren met primaire bronnen. Aldus kan ook een oordeel worden
gegeven over de betrouwbaarheid en de waarde ervan. Maar eerst willen
wij een antwoord geven op de vraag door wie en met welke reden de
Genealogia geschreven kan zijn

De Genealogia Ayttana is een tekst die een overzicht geeft van de verwanten
van Viglius van Aytta (1507-1577), de eigenerfde boerenzoon van Barrahuis,
die een kwarteeuw lang het politieke bestuur van de Nederlanden mee in
handen heeft gedragen. Het overzicht beperkt zich niet tot zijn voorouders
in mannelijke lijn, maar lijkt in principe zijn gehele verwantschapskring in
juridische zin te behandelen. Het betreft de zogenaamde “achtendelen” van
Viglius, dat wil zeggen alle nakomelingen - in mannelijke én in vrouwlijke
lijn - uit de acht huwelijken van zijn zestien betovergrootouders. Het zijn
dus acht aparte parentelen; hoewel Viglius alleen in de Aytta-parenteel
uitgebreid wordt behandeld, behoorde hij tot alle acht parentelen. Buiten
deze vier generaties terugreikende verwantenkring werd men geacht geen
familie meer van elkaar te zijn. Voor het erfrecht en het incestverbod en
in de Middeleeuwen ook in andere opzichten (zoals weergeld) is het van
belang om deze kring, de zogenaamde “maagschap”, te kennen.